Biên lợi nhuận ròng là gì? Cách tính, ứng dụng trong đầu tư

Doanh nghiệp A đạt doanh thu 10.000 tỷ VNĐ nhưng lợi nhuận sau cùng chỉ vỏn vẹn 50 tỷ VNĐ. Trong khi đó, Doanh nghiệp B chỉ cần 500 tỷ VNĐ doanh thu để mang về 100 tỷ VNĐ tiền lãi thực tế cho cổ đông.

Nếu chỉ nhìn vào quy mô doanh thu khổng lồ, bạn dễ dàng bỏ qua những cỗ máy in tiền thực sự như Doanh nghiệp B. Chỉ số biên lợi nhuận ròng chính là thước đo giúp nhà đầu tư bóc tách lớp màn doanh thu để tìm ra hiệu quả sinh lời cốt lõi của một cổ phiếu.

Biên lợi nhuận ròng là gì?

Biên lợi nhuận ròng (Net Profit Margin - NPM) đo lường tỷ lệ phần trăm lợi nhuận sau thuế doanh nghiệp giữ lại từ doanh thu thuần. Chỉ số này phản ánh hiệu quả vận hành và khả năng kiểm soát chi phí của công ty.

Hiểu đơn giản, chỉ số cho biết cứ 100 đồng doanh thu sẽ tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận thực tế cho cổ đông sau thuế.

Sơ đồ phân tách dòng doanh thu về lợi nhuận sau thuế giúp bạn dễ hình dung:

>> Xem thêm: Giảm phát là gì?

Công thức tính toán biên lợi nhuận ròng

Công thức tính biên lợi nhuận ròng:

• Biên lợi nhuận ròng (%) = (Lợi nhuận sau thuế / Doanh thu thuần) x 100%

Trong đó:

• Lợi nhuận sau thuế: Khoản lãi sau cùng sau khi trừ giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, quản lý, lãi vay và thuế thu nhập. Chỉ tiêu này nằm ở dòng cuối của báo cáo kết quả kinh doanh.
• Doanh thu thuần: Doanh thu bán sản phẩm và dịch vụ sau khi trừ các khoản giảm trừ như chiết khấu thương mại, hàng bán bị trả lại.

Ví dụ thực tế với Tập đoàn FPT, theo báo cáo tài chính kiểm toán năm 2024 của Tập đoàn FPT:

• Doanh thu thuần đạt: 60.124 tỷ VNĐ
• Lợi nhuận sau thuế đạt: 9.315 tỷ VNĐ

Áp dụng công thức:

• Biên lợi nhuận ròng của FPT = (9.315 / 60.124) x 100% = 15,5%

Con số 15,5% cho biết trong năm 2024, cứ mỗi 100 đồng doanh thu thuần, FPT mang lại 15,5 đồng lợi nhuận sau thuế cho cổ đông. Đây là hiệu suất sinh lời rất vững chắc đối với một tập đoàn công nghệ lớn.

Mối quan hệ giữa 3 chỉ số biên lợi nhuận cốt lõi

Để đánh giá toàn diện sức khỏe tài chính của doanh nghiệp, bạn cần đặt biên lợi nhuận ròng bên cạnh biên lợi nhuận gộp và biên lợi nhuận hoạt động.

Nếu một công ty có biên lợi nhuận gộp cao vượt trội nhưng biên lợi nhuận ròng lại rất thấp, đây là tín hiệu cảnh báo. Doanh nghiệp đang bị bào mòn dòng tiền bởi chi phí lãi vay quá lớn hoặc chi phí bán hàng cồng kềnh.

Biên lợi nhuận ròng bao nhiêu là đủ tốt?

Không có một con số cố định nào áp dụng chung cho mọi doanh nghiệp. Để đánh giá chỉ số này tốt hay xấu, bạn cần đặt vào hai trục quy chiếu quan trọng:

So sánh với các đối thủ cùng ngành

Mỗi ngành nghề có một cấu trúc chi phí khác biệt. Các ngành dịch vụ, tiện ích công cộng hoặc công nghệ thường có biên lợi nhuận ròng rất cao. Ngược lại, ngành bán lẻ hoặc phân phối hàng hóa lại hoạt động với biên lợi nhuận ròng cực kỳ mỏng.

Bảng so sánh biên lợi nhuận ròng trung bình một số ngành tại Việt Nam:

Sẽ rất khập khiễng nếu bạn so sánh biên lợi nhuận 2,1% của MWG với 15,5% của FPT để kết luận FPT tốt hơn. MWG bán lẻ với khối lượng cực lớn, chấp nhận biên lợi nhuận mỏng để phủ thị trường.

So sánh với quá khứ của chính doanh nghiệp

Một doanh nghiệp tuyệt vời là doanh nghiệp duy trì hoặc tăng trưởng biên lợi nhuận ròng liên tục qua các năm. Xu hướng này cho thấy doanh nghiệp đang tối ưu hóa chi phí tốt hơn và sở hữu lợi thế cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ.

Áp dụng tiêu chuẩn bộ lọc cổ phiếu quốc tế

Tại thị trường chứng khoán Việt Nam, bạn có thể tham khảo hai bộ lọc để quá trình phân tích biên lợi nhuận ròng hiệu quả:

• Tiêu chuẩn CANSLIM (William O'Neil): Ưu tiên các doanh nghiệp có biên lợi nhuận ròng tối thiểu 20%.
• Tiêu chuẩn 4M (Phil Town): Tìm kiếm doanh nghiệp có biên lợi nhuận ròng ổn định trên 15% trong 5 năm liên tiếp.

Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn này tại Việt Nam không nhiều. Bạn nên linh hoạt so sánh chỉ số của cổ phiếu với số trung vị của toàn ngành để đưa ra quyết định phù hợp.

3 bẫy hoạch toán làm biến động ảo biên lợi nhuận ròng

Lợi nhuận sau thuế là chỉ tiêu kế toán cuối cùng, do đó đây cũng là số liệu dễ bị can thiệp bởi các thủ thuật hạch toán nhất. Nếu chỉ nhìn vào con số biên lợi nhuận ròng đẹp như mơ trên các trang tin tài chính, bạn rất dễ sa vào bẫy đu đỉnh.

Hãy đặc biệt cảnh giác với 3 phương thức kế toán dưới đây để phòng tránh trong quá trình phân tích biên lợi nhuận ròng:

Tăng lợi nhuận từ các khoản thu nhập bất thường phi tiền mặt

Doanh nghiệp có thể đánh giá lại tài sản để ghi nhận doanh thu tài chính lớn trên sổ sách. Tuy nhiên, thực tế họ không thu về đồng tiền mặt nào.

Ví dụ Năm 2018, Tập đoàn Sao Mai (ASM) mua thêm cổ phiếu IDI để nâng tỷ lệ sở hữu lên 51%. Giao dịch này biến IDI từ công ty liên kết thành công ty con. Theo quy định, ASM đánh giá lại khoản đầu tư cũ và ghi nhận lợi nhuận tài chính 430 tỷ VNĐ.

Khoản lãi giấy này làm lợi nhuận sau thuế vọt lên 1.197 tỷ VNĐ, đẩy biên lợi nhuận ròng tăng ảo lên 13,3%. Nếu loại trừ khoản bất thường này, biên lợi nhuận ròng thực tế của ASM chỉ đạt 8,5%.

Trích lập hoặc hoàn nhập dự phòng

Doanh nghiệp có thể giấu bớt lợi nhuận bằng cách tăng trích lập dự phòng đầu tư hoặc giảm giá hàng bán. Khi kinh doanh sa sút, họ hoàn nhập dự phòng để làm đẹp báo cáo tài chính.

Ví dụ: Trong Q1/2019, Nhiệt điện Phả Lại (PPC) trích lập dự phòng hơn 210 tỷ VNĐ đầu tư vào Nhiệt điện Quảng Ninh (QTP). Khoản này ghi nhận thẳng vào chi phí tài chính. Nghiệp vụ đó khiến lợi nhuận sau thuế công bố chỉ đạt 193 tỷ VNĐ, tương ứng biên lợi nhuận ròng 14%.

Nếu loại bỏ khoản trích dự phòng để dành này, lợi nhuận thực tế của PPC lên tới 360 tỷ VNĐ. Khi đó, biên lợi nhuận ròng thực tế đạt 26%.

Hoãn ghi nhận chi phí sang các kỳ sau

Doanh nghiệp có thể vốn hóa chi phí hoạt động thông thường thành tài sản dài hạn để phân bổ dần. Việc này giúp biên lợi nhuận ngắn hạn tăng ảo.

Trước khi mua cổ phiếu có biên lợi nhuận tăng đột biến, bạn cần đọc thuyết minh báo cáo tài chính. Hãy làm rõ dòng lợi nhuận đến từ hoạt động cốt lõi hay thủ thuật ngắn hạn.

Ứng dụng biên lợi nhuận ròng trong chiến lược đầu tư thực chiến

Hiểu rõ chỉ số thôi là chưa đủ. Bạn cần chuyển hóa phân tích này thành bộ lọc thực tế khi xây dựng danh mục đầu tư.

DSC khuyến nghị bạn áp dụng ba chiến lược chọn cổ phiếu cốt lõi sau:

Đối chiếu dòng tiền hoạt động (CFO) để tránh rủi ro lợi nhuận ảo

Hãy đối chiếu song song biên lợi nhuận ròng với dòng tiền hoạt động (CFO) trên báo cáo tài chính. Doanh nghiệp có biên lợi nhuận ròng cao chỉ thực sự chất lượng khi đi kèm dòng tiền CFO dương lớn.

Nếu biên lợi nhuận tăng vọt nhưng CFO âm liên tục nhiều năm, đây là cảnh báo cực kỳ nguy hiểm. Điều này cho thấy lợi nhuận chỉ nằm trên sổ sách dưới dạng phải thu khó đòi hoặc hàng tồn kho ứ đọng.

Đối chiếu biên lợi nhuận hoạt động (EBIT Margin) để nhận diện áp lực nợ vay

Hãy so sánh biến động của biên lợi nhuận ròng với biên lợi nhuận hoạt động (EBIT Margin). Nếu EBIT Margin ổn định nhưng biên ròng sụt giảm mạnh, doanh nghiệp đang chịu áp lực nợ vay lớn.

Chi phí lãi vay tăng cao trong môi trường lãi suất lớn sẽ bào mòn lợi nhuận của cổ đông. Nhà đầu tư nên tránh các doanh nghiệp lạm dụng đòn bẩy tài chính quá đà.

So sánh với biên lợi nhuận gộp để đánh giá tính bền vững của lợi nhuận

Một biên lợi nhuận ròng tăng đột biến chỉ bền vững khi đi kèm sự cải thiện của biên lợi nhuận gộp. Nếu biên ròng tăng vọt nhưng biên gộp đi ngang, lợi nhuận đó thường đến từ các khoản thu nhập bất thường.

Doanh nghiệp có thể vừa bán tài sản hoặc thanh lý các khoản đầu tư tài chính. Những khoản thu nhập này chỉ diễn ra một lần và không phản ánh năng lực cạnh tranh cốt lõi.

Ví dụ, SCS đạt biên lợi nhuận ròng 61,6% năm 2024 đi kèm biên lợi nhuận gộp cực cao 78,3%. Đây là doanh nghiệp có hào kinh tế bền vững và kiểm soát chi phí gián tiếp xuất sắc.

Các câu hỏi thường gặp về biên lợi nhuận ròng

Biên lợi nhuận ròng âm phản ánh điều gì?

NPM âm nghĩa là doanh nghiệp đang kinh doanh thua lỗ, doanh thu thuần thu về không đủ bù đắp các chi phí phát sinh. Nếu tình trạng này kéo dài liên tục nhiều quý, đây là dấu hiệu cảnh báo doanh nghiệp có nguy cơ cạn kiệt dòng tiền.

Vay margin trong đầu tư chứng khoán có làm ảnh hưởng đến chỉ số biên lợi nhuận ròng của công ty niêm yết không?

Hoàn toàn không. Vay margin (vay ký quỹ - tức là vay thêm tiền mua cổ phiếu) là khoản vay của cá nhân tại công ty chứng khoán. Khoản vay này không liên quan đến cấu trúc vốn hay chi phí tài chính của doanh nghiệp niêm yết.

Tại sao doanh nghiệp có biên lợi nhuận gộp rất cao nhưng biên lợi nhuận ròng lại rất thấp?

Điều này xảy ra khi doanh nghiệp quản lý chi phí bán hàng quá cồng kềnh. Ví dụ như chi quá nhiều tiền quảng cáo hoặc hoa hồng để bán hàng.

Một lý do khác là nợ vay ngân hàng quá lớn. Khi đó, chi phí lãi vay sẽ bào mòn toàn bộ lợi nhuận sau cùng.

Kết luận

Biên lợi nhuận ròng là thước đo tối cao phản ánh hiệu quả kinh doanh sau cùng của doanh nghiệp niêm yết. Hiểu rõ bản chất, cách tính và cạm bẫy kế toán giúp bạn đưa ra quyết định đầu tư an toàn.

Tuy nhiên, tự bóc tách báo cáo tài chính và phát hiện thủ thuật xào nấu sổ sách là thách thức lớn với nhà đầu tư mới.

Hãy mở tài khoản chứng khoán eKYC tại Chứng khoán DSC chỉ trong 3 phút để nhận được sự đồng hành từ chuyên gia Môi giới 1:1. Chuyên gia riêng sẽ hỗ trợ phân tích sức khỏe tài chính doanh nghiệp, cảnh báo rủi ro kế toán và định hướng đầu tư miễn phí.

Mở tài khoản chứng khoán eKYC trực tuyến để bắt đầu hành trình đầu tư thông minh!